وقتی از «نوع عشق» حرف میزنیم، معمولاً یک سؤال پشت آن است: رابطهی ما از چه ترکیبی ساخته شده؟ شاید پیش از ازدواج کمی مردد باشید. شاید هم فقط کنجکاوید بدانید نزدیکی، هیجان و تصمیم به کنار هم ماندن هر کدام چه نقشی دارند.
این مقاله انواع عشق را یکییکی و با مثال معرفی میکند. اگر میخواهید نظریه را از ابتدا بشناسید، راهنمای مثلث عشق استرنبرگ نقطهی شروع خوبی است، اما این مقاله بدون آن هم قابلفهم است. هدف ما برچسبزدن به رابطهی شما نیست؛ فقط میخواهیم نقشهای بدهیم تا خودتان بهتر ببینید.
انواع عشق در نظریه استرنبرگ
رابرت استرنبرگ عشق را مثل مثلثی با سه ضلع توصیف میکند: صمیمیت (Intimacy)، اشتیاق (Passion) و تعهد (Commitment).
صمیمیت یعنی نزدیکی عاطفی، اعتماد و احساس درکشدن. اشتیاق یعنی کشش، هیجان و جذابیت؛ فقط به بُعد جنسی محدود نمیشود. تعهد یعنی تصمیم به دوستداشتن و ادامهدادن رابطه. بعضی منابع به جای «تعهد» از «پایبندی» استفاده میکنند، ولی در این مقاله همهجا میگوییم «تعهد».
هر نوع عشق از حضور یا غیاب این سه ضلع شکل میگیرد. اگر هیچکدام نباشد، «نهعشق» داریم و اگر هر سه باشند، «عشق کامل». بقیهی ترکیبها بین این دو قرار میگیرند. اینها مدلهای نظریاند؛ رابطهی واقعی معمولاً پیچیدهتر است و ممکن است در طول زمان تغییر کند.
فهرست انواع عشق
جدول زیر هر نوع را با اضلاعش نشان میدهد و بعد از آن، هر نوع را با یک مثال روزمره میبینید.
| نوع عشق | صمیمیت | اشتیاق | تعهد |
|---|---|---|---|
| نهعشق | — | — | — |
| دوستداشتن | ✓ | — | — |
| شیدایی | — | ✓ | — |
| عشق توخالی | — | — | ✓ |
| عشق رمانتیک | ✓ | ✓ | — |
| عشق رفاقتی | ✓ | — | ✓ |
| عشق شتابزده | — | ✓ | ✓ |
| عشق کامل | ✓ | ✓ | ✓ |
دوستداشتن (Liking)
فقط صمیمیت وجود دارد. مثلاً دوستی نزدیک که کنارش راحتید و حرفهایتان را به او میگویید، اما کشش عاشقانه یا تصمیمی برای آیندهی مشترک در میان نیست.
شیدایی (Infatuation)
فقط اشتیاق وجود دارد. مثل هفتههای اول آشنایی که دلتان هیجانزده است و مدام به آن آدم فکر میکنید، ولی هنوز فرصت نکردهاید همدیگر را عمیق بشناسید یا تصمیمی بگیرید.
عشق توخالی (Empty love)
فقط تعهد وجود دارد. دو نفر تصمیم گرفتهاند کنار هم بمانند، اما نزدیکی عاطفی و هیجان کمرنگ است. این حالت قضاوتبردار نیست و ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد؛ مثلاً دورههای پرفشار زندگی.
عشق رمانتیک (Romantic love)
صمیمیت و اشتیاق با هم هستند. دو نفر که هم ساعتها حرف میزنند و احساس نزدیکی دارند، هم کشش و هیجان را حس میکنند، اما هنوز دربارهی آینده تصمیم مشترکی نگرفتهاند.
عشق رفاقتی (Companionate love)
صمیمیت و تعهد با هم هستند. مثل زوجی که سالها همراه هم بودهاند، به هم اعتماد دارند و تصمیمهای زندگی را با هم میگیرند، هرچند هیجان روزهای اول ممکن است کمرنگتر شده باشد.
عشق شتابزده (Fatuous love)
اشتیاق و تعهد با هم هستند، اما صمیمیت هنوز جای خود را پیدا نکرده است. مثلاً وقتی تصمیمهای بزرگ، مثل زندگی مشترک، در اوج هیجان گرفته میشود و شناخت عمیقتر هنوز فرصت رشد نداشته است. این هم فقط یک الگوست، نه پیشبینی.
عشق کامل (Consummate love)
هر سه ضلع حضور دارند. این نوع بیشتر یک الگوی نظری است تا هدفی که باید همیشه در آن بمانیم؛ نوسان در هر رابطهای طبیعی است.
نهعشق
هیچکدام از سه ضلع نیست. مثل رابطهی سطحی با همکار یا همسایه. این یک وضعیت معمولی است و ایرادی ندارد.

فرق عشق رمانتیک و عشق رفاقتی
این دو نوع هر دو صمیمیت دارند و فرقشان در ضلع دوم است. عشق رمانتیک کنار صمیمیت، اشتیاق دارد؛ عشق رفاقتی کنار صمیمیت، تعهد.
یک مثال روزمره: دو نفری که تازه آشنا شدهاند، ساعتها گپ میزنند و دلشان میخواهد دوباره هم را ببینند، به عشق رمانتیک نزدیکترند. زوجی که سالهاست عصرها کنار هم چای مینوشند و کارهای زندگی را با هم تقسیم میکنند، به عشق رفاقتی نزدیکترند.
هیچکدام بهتر یا بدتر نیست. بسیاری از رابطهها در طول زمان بین این دو حالت جابهجا میشوند.
عشق کامل و عشق توخالی در یک نگاه
عشق کامل یعنی هر سه ضلع با هم حضور داشته باشند. با این حال نباید آن را معیار قضاوت دربارهی رابطهی خود یا دیگران کرد، چون ممکن است هر رابطهای دورههایی از کموزیاد شدن اضلاع را تجربه کند.
عشق توخالی یعنی تعهد هست اما صمیمیت و اشتیاق کمرنگ است. این وضعیت لزوماً پایان رابطه نیست و گاهی با توجه و گفتوگو میتوان به آن عمق داد.

نوع عشق در طول رابطه تغییر میکند؟
ممکن است. صمیمیت، اشتیاق و تعهد ثابت نیستند و با تغییر شرایط زندگی، فشارهای کاری، دوری یا نزدیکی و حتی خود گذر زمان، ممکن است کموزیاد شوند. به همین دلیل ترکیب رابطه هم میتواند تغییر کند.
این تغییر لزوماً نشانهی خوب یا بد نیست. گاهی فقط یعنی رابطه وارد مرحلهی تازهای شده و ضلعهای متفاوتی به توجه نیاز دارند. تجربهی هر زوج متفاوت است و نمیتوان مسیر مشخصی برای همه تعریف کرد.
رابطهی من به کدام نوع نزدیکتر است؟
برای شروع میتوانید از خودتان بپرسید: کدام ضلع را در رابطهام بیشتر حس میکنم؟ کدام ضلع کمتر به چشم میآید؟ و آیا دلم میخواهد آن را بیشتر ببینم؟ این پرسشها قضاوت نیستند؛ فقط کمک میکنند تصویر روشنتری داشته باشید.
اگر دوست دارید این تصویر را منظمتر ببینید، [تست مثلث عشق]([لینک صفحه تست]) میتواند ابزار خودسنجی مناسبی باشد. این تست تشخیص نیست و آیندهی رابطه را پیشبینی نمیکند؛ فقط به شما کمک میکند به وضعیت فعلی رابطهتان فکر کنید. نتیجه طبق راهنمای تست تفسیر میشود.
بعد از تست میتوانید نتیجه را با شریک زندگیتان در میان بگذارید. گفتوگو دربارهی اینکه هر کدام چه چیزی را بیشتر یا کمتر حس میکنید، گاهی از خود نتیجه ارزشمندتر است.
چه زمانی کمک بگیریم؟
اگر چند وقت است دربارهی رابطهتان سردرگم هستید، یا گفتوگوهای تکراری شما را به نتیجه نمیرساند، شاید وقت خوبی برای صحبت با یک مشاور باشد. همینطور اگر پیش از ازدواج احساس تردید دارید و نمیدانید از کجا شروع کنید.
یادتان باشد این مقاله جایگزین مشاوره نیست. ارزیابی نهایی دربارهی رابطهی شما در جلسهی مشاوره با متخصص انجام میشود و هیچ مقاله یا تستی نمیتواند بهجای آن تصمیم بگیرد. کمک گرفتن به معنای ضعف یا مشکل بزرگ نیست؛ فقط یک راه برای دیدن موضوع از زاویهی دیگر است.
وقتی آماده بودید، میتوانید با [انجام تست مثلث عشق استرنبرگ]([لینک صفحه تست]) تصویر روشنتری از ترکیب رابطهتان بگیرید.


